Bediüzzaman Said Nursi'nin Birinci Dünya Savaşı'nda Ermeniler ve Ruslarla Çatışmaları ve Esaretine Dair Bazı Vesikalar

Some Documents on the Fights of Bediüzzaman Said Nursi during the First World War against the Armenians and Russian and on his Slavery

Dr. Selim SÖNMEZ

Giriş

Said Nursi, 31 Mart Olayı'ndan sonra İstanbul'da kalmayarak Van'a gitti. Burada iken Doğu'daki aşiretler arasında dolaşarak o yıllarda zihinleri karıştıran, hürriyet, meşrutiyet ve azınlık hakları ile ilgili çeşitli soruları cevaplandırdı. Daha sonra Şam'a giderek, ileriki tarihlerde Hutbe-i Şamiye adıyla neşredilecek olan Şam hutbesini verdi. Bu hutbesinde İslâm toplumlarının yaşadığı problemlere dikkat çekerek çözüm yolları üzerine çeşitli tekliflerde bulundu. Bilahare İstanbul'a geçerek Sultan Reşad'ın Rumeli seyahatine Doğu Vilayetleri adına katıldı. Bu sırada Doğu Anadolu'da bir üniversite yapılması için padişah nezdinde girişimlerde bulunarak, Edremit'te üniversitenin temelinin atılmasını sağladı. Bu arada, dünyadaki genel siyasi dengelerin değişmeye başlamasını hissederek, talebelerine "hazır olunuz, büyük bir musibet ve felaket bize yaklaşıyor" diyerek gelişmeler için hazır olmalarını istedi.¹

Bir sihirli söz düşünün, kılıç olup başlarda gezen, yine aynı söz ki tek hamlede savaşlar kesen. Ne taht bırakan, ne baht, kendinden gayri. Ama kader ağlarını o sözün sahibine öyle bir örüyor ki, o meş'um kelime zaman geliyor evlâtlarının başını gövdesinden alıyor. Kendi diliyle yağ ile balını ağulu aş ediyor efendisine.

Hiçbir Osmanlı padişahına nasib olmamış olan 46 yıl gibi uzun bir süre cihana hükmeden Muhteşem Süleyman, ne yazık ki bu yarım asırlık dönemi, acıların en büyüğü olan evlât acılarıyla geçirmiş, sekiz oğlundan yedisinin ölümüne şahit olmuştu. Bunlardan Murad, Mahmud ve Abdullah henüz çocuk yaşta gözlerini hayata yumarken, nur-i ayini şehzadeler güzidesi Sultan Mehmed ile, ömrünü sırtına yüklediği gam yükü ile geçiren Cihangir, gençlik çağında hayatının baharında toprağa gark olan taze fidanlar misali göçüp gitmişlerdi.

Mahalle bir sosyal olguydu bir zamanlar.

Apartman adı verilen beton yığınlarına hapsolmadan önce ruhumuz.

Sınav denilen adı batası bir maratonun anaforuna kapılmadan…

Dersane kapılarında telef olup gitmeden önce çocukluğumuz.

Delisi, afilisi, şadırvanlı camisi, bakkalı, kasabı, ustası, çırağı ile bir bütündü mahalle.

Çıkmazdı sokakları.

Kapı önü sohbet yeriydi komşuların.

Oyun alanıydı çocukların.

Halı saha adı verilen yapay mekanlarda iki kale arasına meşin yuvarlağı sokmaktan başka oyunları olmayan apartman çocukları gibi değildi mahallenin çocukları.

Ne oyunlar vardı mahallelerde oynanan!

Oğlanlar çelik çomak, hacıyatmaz, birdirbir, uzun eşek, bilye, topaç; kızlar ise yakar top, seksek, istop, yedi kiremit, ip atlama, evcilik, bezirganbaşı, mendil kapmaca, üç taş, dokuz taş oynarlardı.