0
Makaleler | Osmanlı Tarihçileri | Osmanlı Tarih Deyimleri | Osmanlılar | Popüler Konular | Olaylar| Osmanlı Bibliyografyası | Bildiriler
Süreli Yayınlar| Arşiv Belgeleri & Rehber | Doktora Tezleri | Mücmel Osmanlı Tarihi


· Ana Sayfa
· Anketler
· Araştır
· Hesabınız
· İletişim
· Konular
· Metin Sürümü
· Tavsiye Et
· Yazı Gönder



Şu an sitede, 30 ziyaretçi ve 0 üye bulunuyor.

Kayıtlı değilsiniz. Buraya tıklayarak ücretsiz kayıt olabilirsiniz.



Oryentalistlerin Gözüyle
31 Mart Fotoğrafları
Çeşitli Vesikalar
Osmanlı Arşivinden
Kisve Bahası Belge
Mulâj-i Ruznamçe
Gazavat-ı Murad
Ahkâm Defteri
Feth-i Estergom
ingilizce haritalar
Türkçe haritalar
Şeriyye Sicilleri
Fermanlar
Ermeni Vahşeti
Topkapı Sarayı
Surnâme-i Vehbi
Kıyâfet-nâme
Osmanlı Kilimleri
Osmanlı Nakışı
Osmanlı Vazoları
Osmanlı'da Bağdad











Ottoman History Writing



Nuruosmaniye Kütüphanesinde Bulunan Bazı Kazasker Ruznamçeleri



Europe''s Muslim Capital



Changing Perceptions of the Ottoman Empire: The Early Centuries



Christians, Jews and Muslims in the OttomanEmpire: Lessons for Contemporary Coexistence



Islamızatıon In The Balkans As An Hıstorıographıcal Problem: The Southeast-European Perspectıve



The Guilds Of Jerusalem in Ottoman Period

Türk Şairlere İlham Veren Macarlar

Anonim writes "Hazırlayan : İsmail Tosun Saral
Em.İş Bankası Müdürü
Türk-Macar Dostluk Derneği Yön.Kur. Sayman Üyesi

TÜRK ŞAİRLERE İLHAM VEREN MACARLAR

Osmanlı Türkleri Rumeli’ye geçtikten bir müddet sonra karşılarında daima Macarları buldular. Aslen Orta Asyalı ve Hun Türklerinin bir kolu olan Macarlar Türklere karşı büyük bir direniş gösterdiler. Takriben 1364 yılında başlayan Türk-Macar savaşları 150 yıllık büyük bir mücadeleden sonra Macarların Mohaç sahrasında yenilmesiyle noktalandı. Bunun sonucu olarak Macaristan 150 yıldan fazla Osmanlı İmparatorluğu idaresinde kaldı. Bu uzun süren birliktelik her iki ulus arasında köklü ve temel bir kültürün oluşmasını sağlamıştır. Bir çok Macar Osmanlı hizmetine girerek faydalı görevler yapmışlardır. Son olarak Cumhuriyet döneminde de Büyük Atatürk’ün istekleri doğrultusunda pek çok Macar bilim adamı genç Türkiye Cumhuriyetinin kurumlarının oluşmasına katkıda bulunmuşlardır.


Osmanlı Türkleri Macaristan sözcüğü yerine “Engürüs” sözcüğünü kullanmayı tercih etmişlerdir.
1300 ila 1500 yılları arasında yazılan manzumelerde “Macar”veya“Engürüs/Üngürüs”
sözcüklerine rastlamıyoruz. Daha ziyade “düşman” “kafir” gibi sözcüklerin kullanıldığını görüyoruz. Buna bir örnek olarak Hoca Sadettin Efendi’yi verebiliriz. Hoca Sadettin Efendi Tacü’t – Tevarih isimli eserinde Sırp Sındığı ve Kosova savaşlarını manzum olarak anlatırken rakip tarafı “düşman” olarak nitelendirmiştir. Bu da çok doğaldır. Çünkü rakip ordu sadece Macarlar’dan değil çeşitli milletlerin askerlerinden teşkil edilmiş bir “Haçlılar” Birliği idi.
Sûzî Çelebi Ulu Ban İstilaçoğlu Mihayil’in Türklere karºı seferini anlattığı manzum eserinde ilk defa “Ungurûs” sözcüğünü kullanan Osmanlı şairi olmuştur.

“Ki cem oldu çerîsi Ungurûsun
Dilir ü bihteri Eflâk ve Rûsun

Bu cem’un baº emiri vü re’isi
Kralın hâsı vü beglerbeğisi

Ulu Ban İstilaçoğlu Mihayil
Ki banlar hâk-i pâyin kıldı menzil

1491 yılında vefat eden Vardar Yeniceli Firdevsî-i Rumî; “Kutb-nâme” isimli eserinde Macarlardan çokça bahseden diğer bir Osmanlı şairidir. şair manzum eserinde Macarların kahramanlığını, merdliğini, aslan gibi, pehlevan yapılı askerler olduklarını övmeden edememiştir.
Bir cerî cem’ eyledi şâh Üngürüs
Kim Ben Asfar iline sığmaz ulus

Her birisi şîr merd ü pehlevân
Tîg-zendi saf-şikendi nev-cevân

İkiyüz bin leşkeriyle ol la’in
Geldi âhir Tuna’ya irdi yakîn

Çün kenâr-ı Tuna’ya irdi ulus
Tutdı dağ u taşı halk-ı Üngürüs

Bu eserin diğer bir özelliği de Osmanlı Ordusundan Türk Ordusu diye bahsetmesidir.
Türke koma intikâmun algıl öç
Gönder altun Üngürüs etsün hurûç

Meyl edince sana şâh-ı Üngürüs
Türke varmağa virür yüz bin ulus

Laşkerini cem idüb şâh Üngürüs
Kızıl Alma’dan çıkıp çaldırdı kûs

Eyyûbî ; Belgrad fethini anlattığı. “Menâkıb-ı Sultan Süleyman
(Risâle-i Padiºâhnâme) isimli eserinde “Engürüs” sözcüğünü kullanan başka bir tarihçi ºairdir.
“Gelüp askeri cümle Engürüs’ün
Sipenyâ’nun, Alaman’un Urus’un

Ki bir yerde sinüp oldılar ebsem
Tutılup dilleri kaldılar ebkem”

Tarihçi Kemal Paºazade “Tevarih-i Âli Osman” isimli büyük eserinin X. Cildinde o zaman bir Macar şehri olan Belgrad’ın Kanunî Sultan Süleyman tarafından fethediliº tarihini düşmüştür:
Feth-şud hışn- ı Belgrad ü cihan
Geşt ez-şâdî müzeyyen çün ‘arûs
Âmed în fâl’aceb târîh- i ov
Bad-feth bab-ı mülk-î üngürûs

Kemal Paşazade Mohaç Gazâsı ile ilgili beyanına şöyle başlamaktadır:

“Çekti leşger Engürûs üstüne sultanı
Kaynayup cûs eyledi deryâ-yı’ umman-ı gazâ”

Osmanlı Türk ºiirinde ilk defa “Macar” sözcüğünü kullanan Evliya Çelebi’dir. Melek Ahmet Paºa ile Kırım Hanı Mehmet Giray Han tarafından Erdel Kralı Rakoci’nin mağlup edilmesi nedeniyle bu gazâ ile ilgili olarak düştüğü manzum tarihte:
“Hamden lillah bu gazâ oldu binatmışyedide
Bu fütûhâtı müyesser ide Mevlâ Girid’e
Devr-i Âdemden beri olmuş değildir bu gazâ
Seyf-i Muhammed çekildi Macar-ı Pelîde”

1823- 1849 yılları arasında yaşamış olan Büyük Macar Vatan ªairi Sándor Petöfi’nin “Talpra Magyar” (Ayağa Kalk Macar !) isimli Ulusal Türküsü bir çok Türk şairi etkilemiştir.
“Ayağa kalk Macar, yurttur seni çağıran
Vakit geldi, ya ºimdi, yada hiçbir zaman”
Büyük Türk Vatan şairi Namık Kemalin “Vatan şarkısı” da aynı şekilde başlamaktadır.
“Kalkın ey ehl-i vatan biz de şadan olalım
Din ü millet uğruna haydi kurban olalım
şan günü bu gündür bu milletin aslanları
Çekelim kılıçları dökelim al kanları.”

Namık Kemal “Vatan Türküsü”nde de Petöfi’nin tesiri görülür.
“İşte adû karşıda, hazır silâh,
Arş, yiğitler, vatan imdadına !
Arş ileri, arş, bizimdir Felâh;
Arş, yiğitler, vatan imdadına.”

Büyük Âşık, diplomat, şair, devlet adamı Enis Behiç Koryürek (1892-1949)
1913 yılında Budapeºte baºkonsolosluğunda görevli iken yazdığı “Sevgilim ve Kılıçım” isimli manzumesini Petöfi’den ilham alarak yazmıºtır.

Büyük eğitimci ve şair Çoşkun Ertepınar yurdumuzda 1968-1980 yılları arasında süre gelen sağ-sol çatışmalarından duyduğu üzüntüyü “Vatan şairi Şandor Petöfi İle Söyleşme”isimli şiirinde Petöfi’ye yakararak gidermeye çalışmıştır. Bu şiir 1973 yılında Máté Imre tarafından Macarca’ya çevrilmiºtir.
“Atatürk’ü bile ters anlayanımız var
şairimiz var bir kızıl telden çalar,
şairimiz var yolunu şaşırana ağlar!
Bilir misin Petöfi
Yüz şu kadar yıl geçti henüz ölümünün üzerinden
Dâvâlıktan nasıl çıktı inandığın dâvâlar …
Acı haber Petöfi çok acı,
Hele senin vatanında
Vatan boyu devrildi hürriyet ağacı”

Büyük devlet ve siyaset adamı şair Şinasi Özdenoğlu “Özgürlük Tek Sevgilim” ve “Özgürlük İçin Ölmek”, Bahri Ersoy “”Macar Işığı”, Çoşkun Zengin “”Biz Sana Oy Özgürlük” isimli şiirleriyle Petöfi’den ilham alan şairlerimizdir.

Niyazi Yıldırım Gençosmanoğlu, “Destanlar Burcu” isimli şiirinde Petöfi’ye seslenmektedir.

“Bir uğultu işitildi”...
Altaylar’dan, Tuna’dan, Karpatlar’dan...
Batı Roma üstüne mahmuzlanan atlardan...
Petöfi Seni dinliyorum.

Davranıp atılırken er meydanına :
“Ya Hürriyet, ya ölüm”, dediğin
Ve ilk kurşunu yediğin
Ânı dinliyorum.

Yirmialtı yaşında
Bir Moskof savaşında
Verdiğin canı dinliyorum.

Dayadım başımı kanlı göğsüne,
Irkınca soyluluk var yatıºında...
Büyük yüreğinin son atışında
Ben, beni dinliyorum.

“Bir uğultu işitilir...” derinden...
Gök mü çöker, yer mi oynar yerinden?
Atillâ’dır bu.

Asya göklerinden
Hun’u dinliyorum.
Sonra yüzyıllarca süren, bir koşu...”
Macar ovasında gök nal sesleri...
Vurur Süleyman kösleri...
Dağılıp kara sisleri,
Petöfi:
Derin dinliyorum.

Bu gamlı gönlümün bir gözü sende;
Öbürü doğacak bir kutlu günde
Ve Ankara Kalesi’nin önünde
Tanrı Dağları’ndan kopacak
Ünü bekliyorum !

Türk şairlere ilham veren diğer bir Macar şairi de Attila József’tir. Onun bir çok şiirini Türkçe’ye kazandıran Sayın Kemal Özer ona karşı hayranlığını ”Budapeşteli Tanıklar” başlıklı makalesinde şu cümlelerle ifade etmektedir:
“Şiirleriyle topluca karşılaştığımda bir kıvılcım gibi kavramıştı beni. Yaralı bir kıvılcım gibi. Okuyanın etini dağlayan, alnında yakıcı bir soluk gezdiren. Gümütünü ararken, kalıba sığmaz yazgısını bir daha düºündüm. Kime sorduksa başka bir yana yolladı bizi. Herkesin başka bir Attila József’i vardı sanki.Başucunda karanfilleri eksik edilmeyen”
Kemal Özer bu duygular içinde “Ararken” isimli şiirini kaleme almıştır.
Metin Demirtaş “Attila Jozsef’le Tanışma”,
Ahmet Oktay “Attila Jozsef”,
Behçet Aysan “Attila Jozsef’i Okurken”
başlıklı şiirleri yazan diğer şairlerimizdir.

Günümüzün diğer bir büyük şairi olan sayın Ataol Behranoğlu “Aşk İki Kişiliktir” isimli şiir kitabında yer verdiği “Attila Jozsef’in şehrinde bir Köprüden Tuna’ya Bakmak” isimli uzun şiirinde “cebinde bir günlük Macaristan vizesi” ile tek amacının Attila Jozsef’in ºehrine gelmek, onun havasın teneffüs etmek olduğunu söylüyor.

Güzel Macar kızları da şairlerimize ilham kaynağı olmuştur.
1791’de Avusturya ile yapılan Ziştovi anlaşmasının 13. maddesi gereğince Viyana’ya Orta Elçi olarak gönderilen Ebûbekir Râtib Efendi o zamanlar Avusturya toprağı olan Macaristan’da büyük bir yakınlık görür. 5 şubat 1792 günü Macaristan’ın ilk başşehri olan Prestburg’da katıldığı bir balo nedeniyle Macar kızlarının zerafeti ve güzelliğini anlata anlata bitiremez.
“Bu encümen-i rûh-fezâmedhe sezâdır
Dilberleri makbûl- i tıbâ- ı zurefâdır
San’atları hep işve ile nâz u nezâket
Âdetleri uşşâkına hep mihr ü vefâdır
Hânendeleri gerçi değil Rûm’a müşâbih
Sâzendeleri nağme ile başka edâdır
Raks itmededir hûbları el ele virmiş
Bu sâate rakkâs- ı felek gıbta-nümâdır.

Enis Behiç Koryürek Budapeşte’de görevli iken güzel komşu kızına tutulmuş ve Türk şiirinin en güzel aşk ºiiri örneklerinden biri olan Budapeşte fantezisi “Anahtar”,ve ”Busenin Sesi” isimli manzumeleri yazmıştır.
Milli şair Mehmet Emin Yurdakul Birinci Dünya Savaºı içinde ziyaret ettiği Budapeşte’den dönüşünde “Macar Kızına” şöyle seslenmektedir:

“Ey güzel kız, Sen benim hemşireme benziyorsun;
Onun gibi bülbül sesleriyle ºakıyor, ormanın.
Burada bir ak güvercin edasıyla geziyorsun;
Onun gibi vuruyor, Tuna’lara gümüş aksin”

Macar ulusunun büyük sevdalısı, Türk-Macar Dostluk Derneği’nin kurucusu Prof. Dr. Vecdet Erkun’da Budapeşte’de öğrenim gördüğü yıllarda 1937 de “Denizlerden mavi, Göklerden derin” gözleri olan İlonka’ya tutulan Türklerden biridir. Bu nedenle “İlonka” ve “Peşte’de Öpüşmek” isimli şiirleri yazmıştır.
һimdi ben;
Bir yanda kalp yarası
Özlem yarası bir şanda
Karanlık Budapeºte sokaklarında
Olmasan da yanımda
Resmine baka baka
Yaşıyorum seninle
Güzel İlonka
Macaristan sağ ola!”
Üstad Şinasi Özdenoğlu 1956’da Macaristan’ın uğradığı kanlı işgal ve soykırım günlerinde, suskun dünyanın gözleri önünde, kahraman Macar halkının verdiği onurlu özgürlük savaºının çoşkusuyla, vatanı için canı feda eden bayan doktor Martha’nın anısına “Macar Rapsodisi”ni ve “Bir Macar Kemanında” isimli ölümsüz şiirleri yazmıştır. Sayın Özdenoğlu bu şiirleri ile Almanya’nın Münih şehrinde merkezi bulunan “Macar Özgürlük Savaşı şair ve Yazarları- Nemzetör’ün uluslar arası ödülünü kazanmıştır.

1956 Macar Ayaklanması birçok Türk şairi etkilemiştir.

Hüseyin Nihal Atsız; “Macar İhtilalcileri” ” Kardeş Kahraman Macarlar”,
Attila İlhan; “Birinci Keman””Hürriyet ve İstiklal Benim Karakterimdir”
Vecdet Erkun; “İnsan Trajedisi”
Ümit Yaşar Oğuzcan; “Birinci Ajans Bülteni”
Ceyhun Atuf Kansu; “Macar Demircisi”, “Macar Hasadı”, Yanık Hava”
Ayhan İnal; “Macarlara Ağıt”
Sezai Karakoç; Kan İçinde Güneş”
Arif Nihat Asya; “Budapeşte’de Sokak Muharebeleri”, “Macaristan”, “
Osman Nuri Sezer; “Macaristan İhtilali 1956”
isimli şiirleri yazmışlardır.
Ayrıca Tevfik A. Tanyolaç “Kimin Günahı Yoksa” isimli şiirinin yer aldığı şiir kitabının bütün gelirini Macar Kızılhaç’ına bağışlamıştır.
Kıymetli şair ve büyük eğitimci Sayın Çoşkun Ertepınar’ın “Güzel Dünya” isimli şiir kitabı içinde yer alan “Macar Türküsü” Türkiye sınırlarını aşmış, Macarların yaralı kalbinde yer etmiştir. Bunun içindir ki, kendilerine; Nemzetör grubu tarafından gümüş “Hürriyet Madalyası ve beratı” verilmiştir.
“Yeşil ovalarımız kadar yeşildi yüreyimiz
Başımız dağlardan yüce..
Ve özgürlük uğrunaydı her şeyimiz,
Üstümüze nasıl çöktü
O kızıl bulut,
O kapkara gece,
Bilemedik !”

Türk Macar iliºkileri üzerine daha bir çok şey yazılabilir. Niyetim bir kapı açarak yeni konuların ortaya çıkmasını sağlamaktır.
Dilerim ki öyle olsun !


Not: "

 

· Daha fazla osmanlı sanatı incelemeleri
· Haber gönderen mehmetipci


En çok okunan haber: osmanlı sanatı incelemeleri:
HAT'TIN USTALARI




Ortalama Puan: 3.22
Toplam Oy: 9


Lütfen bu haberi puanlamak için bir saniyenizi ayırın:

Mükemmel
Çok İyi
İyi
İdare Eder
Kötü






 Yazdırılabilir Sayfa  Yazdırılabilir Sayfa

 Bu Haberi Arkadaşına Gönder  Bu Haberi Arkadaşına Gönder



Ziyaretçi İstatistikleri

Açılış Sayfası Yap

Mehmet İPÇİOĞLU tarafından hazırlanan bu site.


3 Temmuz 2001'de aramızdan ayrılan Nejat Göyünç'e İthaf Edilmiştir




Sayfa Üretimi: 2.295 Saniye